Μιλέι και Τραμπ δίνουν τα χέρια για να καταργήσουν τη συμφωνία Ε.Ε.-Mercosur

Δεν πρόλαβε να στεγνώσει καλά καλά η μελάνη στη συμφωνία της Ε.Ε. με τη Mercosur και μία άλλη συμφωνία, εκείνη ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Αργεντινή, έρχεται να βάλει «τρικλοποδιά» στις μεγαλεπήβολες ελπίδες κάποιων εμπορικών τομέων της Γηραιάς ηπείρου, αποδεικνύοντας πόσο τμηματικά επρόκειτο να είναι τα οφέλη της.

Πλέον πολλά αγροτικά προϊόντα ΠΟΠ (Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης) και ΠΓΕ (Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης) βρίσκονται σε δεινή θέση μετά την υπογραφή της διμερούς συνθήκης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Αργεντινής, η οποία εισάγει μια ουσιαστική αλλαγή στο πλαίσιο του διεθνούς εμπορίου αγροδιατροφικών προϊόντων. Ενσωματώνοντας ρήτρες «προτεραιότητας» και θεσπίζοντας έναν κατάλογο  όρων που θα θεωρούνται  στο εξής «κοινόχρηστοι», η συμφωνία ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και  το Μπουένος Άιρες κύριο στόχο έχει να εγκαθιδρυθεί μία εμπορική και νομική υπεροχή, η οποία θα έχει τη δυνατότητα να αναιρέσει όλες τις  προστασίες που προβλέπονταν από τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Mercosur.

Η συμφωνία, η οποία ονομάζεται ARTI (Agreement on Reciprocal Trade and Investment) ανακοινώθηκε τον περασμένο Νοέμβριο, αμέσως μετά τη νίκη του κόμματος του Μιλέι στις βουλευτικές εκλογές  και υπογράφηκε στις 5 Φεβρουαρίου. Στο πλαίσιο της αμερικανικής βοήθειας προς την Αργεντινή, προβλέπει μια πολύ ελαστική διαχείριση των ονομασιών τροφίμων, η οποία ανοίγει τη νοτιοαμερικανική αγορά στα αμερικανικά  προϊόντα απομιμήσεις γνωστών αγροτικών προϊόντων.

Τα ευρωπαϊκά προϊόντα εν κινδύνω

Ποιος θα περίμενε ότι τα μεγάλα αγροτοδιατροφικά συμφέροντα, ιδίως στην Ιταλία, χώρα με τα περισσότερα ΠΟΠ και ΠΓΕ προϊόντα, τα οποία στήριξαν τη συμφωνία με το Mercosur, τώρα ελεεινολογούν την υπογραφή της Μελόνι και κυρίως την αβελτηρία των οργάνων της Ε.Ε. να μην προβλέπουν νομικές προστασίες για τα προϊόντα τούτα εν όψει -ιδίως- της ήδη γνωστής συμφωνίας ΗΠΑ-Αργεντινής.

Γιατί, βάσει της συμφωνίας με την Ουάσιγκτον, η Αργεντινή δεσμεύεται να κυκλοφορούν αγροτικά προϊόντα  που έχουν σχέση με αμερικανικά εμπορεύματα, εφόσον δεν υπάρχει συγκεκριμένη ποιότητα ή παράδοση που να αποδίδεται ουσιαστικά στη γεωγραφική τους προέλευση. Συγκεκριμένα, το άρθρο 2.5 ορίζει ρητά ότι το Μπουένος Άιρες δεν θα περιορίσει την πρόσβαση των αμερικανικών προϊόντων στην αγορά για τη χρήση μιας μακράς λίστας συγκεκριμένων όρων. Σε αυτήν περιλαμβάνονται ονόματα που παραπέμπουν απευθείας σε τυπικά ιταλικά προϊόντα, όπως:

● Τυριά: Asiago, Burrata, Fontina, Gorgonzola, Grana, Mascarpone, Mozzarella, Parmiggiano , Pecorino, Provolone, Ricotta και Romano.

● Αλλαντικά: Bologna, Capocollo, Mortadella, Pancetta, Prosciutto και Salame.

Η λίστα περιλαμβάνει επίσης ονόματα άλλων τυπικών ευρωπαϊκών προϊόντων, όπως Brie, Camembert, Edam, Emmental, φυσικά και η Φέτα, Gouda (γαλακτοκομικά) και Bratwurst, Chorizo, Kielbasa (επεξεργασμένο κρέας).

Με άλλα λόγια, η συμφωνία ορίζει ότι μία ονομασία μπορεί να χρησιμοποιείται ελεύθερα αν δεν αποδειχθεί ότι το προϊόν έχει «συγκεκριμένη φήμη που αποδίδεται ουσιαστικά στη γεωγραφική του προέλευση». Έτσι, δεν θεωρείται αυτονόητο ότι το Asiago (ένα προϊόν από το Βένετο προστατευόμενης ονομασίας) ή ακόμη περισσότερο η Φέτα, θα αντιμετωπίζεται ως κοινός όρος για τον προσδιορισμό ενός τύπου τυριού, ανεξάρτητα από το πού παράγεται. Η συμπερίληψη αυτών των ονομασιών στη συμφωνία ουσιαστικά «παγιώνει» τον «κοινόχρηστο» χαρακτήρα αυτών των προϊόντων για τις ΗΠΑ και την Αργεντινή, εμποδίζοντας την Ιταλία ή την ΕΕ να ζητήσουν στο μέλλον την αποκλειστική χρήση τους μόνο για τα αυθεντικά προϊόντα ΠΟΠ ή ΠΓΕ.

Η συμφωνία μετατρέπει ονόματα που θεωρούνται στο ευρωπαϊκό και διεθνές σύστημα ως πνευματική και εδαφική ιδιοκτησία σε όρους «κοινής χρήσης», καθιστώντας ουσιαστικά νόμιμο  πχ το Italian Sounding ή το είδος Φέτας, στην αγορά της Αργεντινής. Για τους Ιταλούς παραγωγούς, φερ’ ειπείν, αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να ανταγωνιστούν αμερικανικές εκδοχές προϊόντων όπως το «prosciutto» ή το «grana», οι οποίες θα κοστίζουν λιγότερο καθώς δεν υποχρεούνται να τηρούν τις αυστηρές προδιαγραφές παραγωγής. Το ίδιο και για τους Έλληνες παραγωγούς για τη φέτα ή το γιαούρτι, που μπορεί να δούνε να κατακλύζουν την αργεντίνικη –κι ίσως και τις άλλες αγορές της περιοχής, πχ τη Βραζιλία, όπου πλέον εξομαλύνονται με ανάλογο τρόπο οι εμπορικές της σχέσεις με τις ΗΠΑ -αμερικανικά προϊόντα απομίμησης με την «κοινόχρηστη ονομασία».

Οι συνέπειες είναι σοβαρές: ένας Αργεντινός καταναλωτής θα μπορεί να αγοράσει μια αμερικανική burrata ή ένα αμερικανικό prosciutto ή αμερικανική Φέτα και Greek yogourt, chorizo ή αμερικανικό Brie και Camembert νομίζοντας ότι αγοράζει ιταλικό, ελληνικό, ισπανικό ή γαλλικό προϊόν. Αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο, το οποίο σήμερα αφορά μόνο την Αργεντινή, αλλά θα επηρεάσει μελλοντικές εμπορικές συμφωνίες της Ε.Ε..

Προτεραιότητα στις αμερικάνικες «μαϊμούδες»

Επιπλέον, η συμφωνία ΗΠΑ-Αργεντινής εισάγει μια ρήτρα προτεραιότητας και ασυμβατότητας που εξουδετερώνει τις προστασίες που είχε επιτύχει η Ε.Ε. στις διαπραγματεύσεις με τη Mercosur. Η συμφωνία των Βρυξελλών στόχευε στην προστασία των προϊόντων ΠΟΠ και ΠΓΕ εμποδίζοντας τις απομιμήσεις στη Νότια Αμερική. Όμως, η συμφωνία με την Ουάσιγκτον ανατρέπει άρδην την κατάσταση. Μέσω του άρθρου 2.3.2, απαγορεύεται στο Μπουένος Άιρες να αναλαμβάνει δεσμεύσεις με άλλες χώρες που είναι ασύμβατες με τις ελευθερίες που παραχωρήθηκαν στις ΗΠΑ. Επιπλέον, η Αργεντινή υποχρεούται να διασφαλίζει ότι οι τεχνικοί κανονισμοί, τα πρότυπα και οι διαδικασίες αξιολόγησης της συμμόρφωσης δεν δημιουργούν εμπόδια στο διμερές εμπόριο και δεν εισάγουν διακρίσεις. Με απλά λόγια, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα μπορεί να ζητήσει από την Αργεντινή να υιοθετήσει ευρωπαϊκά τεχνικά πρότυπα ή πιστοποιήσεις ποιότητας που οι ΗΠΑ θεωρούν «εμπόδια στο εμπόριο».

Εμβέλεια και σημεία-κλειδιά

Ο πυρήνας αυτής της διμερούς συμφωνίας βρίσκεται στους δασμούς. Η Αργεντινή θα παραχωρήσει κατά προτίμηση προνομιακή πρόσβαση και μείωση ή κατάργηση δασμολογικών φραγμών σε προϊόντα προερχόμενα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως μηχανήματα, φάρμακα, χημικά, τεχνολογία, ιατρικές συσκευές, αυτοκίνητα και αγροτικά προϊόντα.

Κοντολογίς κι οι προοπτικές ορισμένων άλλων μονοπωλιακούς κλάδους επιχειρήσεων στην Ε.Ε., πχ μηχανήματα, χημικά, φαρμακοβιομηχανίες, βρίσκονται επίσης επί κυρού ακμής. Αλλά εκεί όπου όμως η συμφωνία με τις ΗΠΑ ενδέχεται να αποδειχθεί ετεροβαρής είναι πραγματικά στο εμπόριο αγροδιατροφικών προϊόντων. Με βάση τη συμφωνία και την εξάλειψη των δασμολογικών φραγμών για το διμερές εμπόριο, θα σημάνει μία σημαντική διεύρυνση της πρόσβασης του αργεντίνικου βοείου κρέατος στην αμερικανική αγορά. Όμως, και οι εξαγωγείς των ΗΠΑ θα ωφεληθούν από την απλούστευση των διαδικασιών για την πώληση βοείου και χοιρινού κρέατος. Εάν η εισροή βοείου κρέατος στις ΗΠΑ διογκωθεί, τότε το επιχείρημα ότι οι εξαγωγές κρέατος από τη Mercosur θα καταλήξουν σε μείωση της τιμής του στην Ε.Ε. αποδεικνύεται φρούδα ελπίδα.

Και τα κρίσιμα ορυκτά θα καταλήγουν στις ΗΠΑ;

Είναι σαφές πως η βοήθεια του Τραμπ προς τον Μιλέι θα γινόταν με όρους νε0-αποικιακού ελέγχου σε όλη την αλυσίδα παραγωγής και πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας.  Και φυσικά, στο πεδίο του παγκόσμιου οικονομικού ανταγωνισμού, οι ΗΠΑ ενδιαφέρονται για την απόκτηση στρατηγικών πόρων. Η συμφωνία με την Αργεντινή προβλέπει την ανάπτυξη τομέων κρίσιμων ορυκτών, όπως ο χαλκός και το λίθιο, μεταξύ άλλων. Θα υπάρξει υποστήριξη στην παραγωγή και τεχνική συνεργασία, μέσω άμεσων επενδύσεων ή μέσω αμερικανικής χρηματοδότησης. Η Αργεντινή δεσμεύεται οι κανόνες αυτής της αγοράς να είναι δίκαιοι για τις εταιρείες του αντισυμβαλλόμενου μέρους. Κοντολογίς, οι Αμερικανοί θα έχουν πάλι τη μερίδα του λέοντος -ή και ολόκληρη τη χρήση- μεταλλευμάτων που κι η ασθμαίνουσα Ε.Ε. επιζητούσε να έχει παρόμοια πρόσβαση.

Επιπλέον, στο κεφάλαιο για την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας υποστηρίζει ότι η Αργεντινή θα συνεχίσει να βελτιώνει την εφαρμογή του νόμου κατά των προϊόντων απομίμησης και της πειρατείας, προκειμένου να ευθυγραμμίσει το καθεστώς της στον τομέα αυτό με τα διεθνή πρότυπα. Και σε τούτον τον τομέα τα ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προϊόντα μπορεί να θεωρηθούν βάσει των προβλέψεων της συμφωνίας ως απομίμηση των αμερικανικών και να αποκλειστούν από την αγορά της χώρας. Απεναντίας, προβλέπεται πως η Αργεντινή θα αποδέχεται επίσης τα προϊόντα που εισάγονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες να υπόκεινται στα πρότυπα της ίδιας της χώρας προέλευσης ή στα διεθνή, χωρίς πρόσθετες απαιτήσεις ή επαχθείς κανονισμούς. Δηλαδή, για τους κατασκευαστές θα είναι ευκολότερο να εισέλθουν στην αγορά της Αργεντινής.

Και τα προσωπικά δεδομένα στα χέρια της Ουάσιγκτον

Η Αργεντινή θα αναγνωρίσει στις ΗΠΑ κατάλληλη δικαιοδοσία υπό την τοπική νομοθεσία για τη διασυνοριακή μεταφορά δεδομένων, συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών, ενώ ταυτόχρονα συμφωνεί να μην επιβάλει δασμούς σε ηλεκτρονικές διαβιβάσεις ούτε φόρους σε ψηφιακές υπηρεσίες. Συνεπώς και τα ευρωπαϊκά δεδομένα, μέσω των προβλέψεων της συμφωνίας θα μπορούν να γίνονται βορά στις αμερικανικές εταιρείες για κάθε σκοπό.

Αλλά και σε θέματα οικονομικής ασφάλειας, τα δύο έθνη συμφωνούν να συνεργαστούν στον αγώνα κατά των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών τρίτων χωρών και στην απαγόρευση της εισαγωγής αγαθών που παράγονται μέσω καταναγκαστικής ή υποχρεωτικής εργασίας, για την προστασία των διεθνώς αναγνωρισμένων εργασιακών δικαιωμάτων.

Τέλος, η Αργεντινή θα λάβει τις απαραίτητες ενέργειες για την αποφυγή πιθανών στρεβλώσεων από κρατικές επιχειρήσεις ή βιομηχανικών επιδοτήσεων που θα μπορούσαν να διαταράξουν τη διμερή εμπορική σχέση.

Μια ένδειξη προσέγγισης μεταξύ Αργεντινής και ΗΠΑ, αλλά τι συμβαίνει με την Κίνα;

Πλέον οι δεσμοί της Αργεντινής με τις ΗΠΑ γίνονται στρατηγικοί και μάλιστα με την πιο ισχυρή τους σχέση: αυτή της πλήρους υποτέλειας στον πιο δυνατό αντισυμβαλλόμενο. Πλέον η ευθυγράμμιση του Χαβιέρ Μιλέι με τον Ντόναλντ Τραμπ ξεπερνά τις προγραμματικές τους διαφορές σε κάποια οικονομικά ζητήματα. Όπως αναφέρθηκε, αυτή η εμπορική συνεννόηση ήρθε μετά από την  κρίση που πέρασε η  διακυβέρνησή του στην Αργεντινή, η οποία διακυβεύθηκε από τις κρίσιμες εκλογές, στις οποίες εάν δεν υπήρχε η δραστική οικονομική παρέμβαση των ΗΠΑ ο Μιλέι θα είχε χάσει πανηγυρικά.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η συμφωνία ενισχύει τη στρατηγική τους για την εμπέδωση της  κυριαρχίας τους στη Λατινική Αμερική -ένα γεωπολιτικό μήνυμα και στους άλλους συμμάχους της στην περιοχή  απέναντι στην οικονομική προέλαση της Κίνας στην περιοχή. Όμως εδώ προκύπτει μια αντίφαση: μπορεί ο Μιλέι έως σήμερα να έχει δώσει γη και ύδωρ στον Τραμπ ως ο πιο πιστός του ακόλουθος και δορυφόρος, εν τούτοις δεν έχει  καταφέρει μέχρι σήμερα να τον ικανοποιήσει ως προς την πολύμορφη πρόσδεσή του (εμπορική, τεχνολογική, επενδυτική) πρόσδεση στον ασιατικό γίγαντα. Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση εμπορικών συναλλαγών της Αργεντινής (με στοιχεία Δεκεμβρίου), η Κίνα έγινε ο πρώτος εμπορικός εταίρος της χώρας και κατέλαβε τη δεύτερη θέση στο σύνολο του έτους, πίσω από τη Βραζιλία. Επιπλέον, για την Αργεντινή, η εμπορική σχέση με την Κίνα ήταν εκείνη που έχει φέρει  τη μεγαλύτερη ανάπτυξη κατά το περασμένο έτος, ενδείξεις ότι ο δεσμός παραμένει ισχυρός, πέρα από τα συμφέροντα του Τραμπ.

Η αμερικανο-αργεντίνικη οικονομική συνθήκη αποτελεί ένα πραγματικό blitz-Krieg απέναντι στην Ευρώπη. Η ισχύς της θα ξεκινήσει εντός 60 ημερών από την έγκρισή της στα εσωτερικά όργανα των δύο χωρών. Με την τόσο γοργή ενεργοποίησή της, η συμφωνία ARTI θα τεθεί σε λειτουργία πολύ πριν από τη συμφωνία Ε.Ε.-Mercosur, η οποία, αν και έχει υπογραφεί επίσημα, έχει παραπεμφθεί από το Κοινοβούλιο στο Δικαστήριο της Ε.Ε., ενώ εκκρεμούν και οι εθνικές επικυρώσεις. Στην πράξη, η συμφωνία αυτή παρακάμπτει τις προστασίες που οι Βρυξέλλες είχαν εξασφαλίσει από τη νοτιοαμερικανική οικονομική συμμαχία, με πιθανά ολέθρια αποτελέσματα για τα ευρωπαϊκά προϊόντα, αλλά κυρίως για τους ευρωπαίους πολίτες.