Αυτή η προώθηση συχνά συνοδεύεται με μια υποβάθμιση των παραδοσιακά καλών σχέσεων των χωρών με τη Ρωσία.
Του Διονύσιου Σκλήρη
15 Ιουλίου 2025
τις 10 Ιουλίου 2025, ο πρωθυπουργός της Αρμενίας Νικόλ Πασινιάν και ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ πραγματοποίησαν διμερή συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, προκειμένου να συζητήσουν διάφορες πτυχές της ατζέντας για την ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν. Η σύνοδος σηματοδότησε την πρώτη επίσημη συνάντηση των ηγετών από την έγκριση του κειμένου του σχεδίου ειρηνευτικής συμφωνίας τον Μάρτιο του 2025.
Η πρόοδος σχετικά με το σχέδιο αυτό είχε υπάρξει σποραδική και αργή από τον περασμένο Μάρτιο. Οι συνομιλίες, όπου συμμετείχαν αρχικά αντιπροσωπείες, ενώ στη συνέχεια μετατράπηκε σε κλειστή κατ’ ιδίαν συνάντηση μεταξύ των δύο ηγετών, χαρακτηρίστηκαν ως οι πιο σοβαρές άμεσες διαπραγματεύσεις μέχρι σήμερα στη διαδικασία για τον τερματισμό μιας σχεδόν τεσσαρακονταετούς περιόδου συγκρούσεων μεταξύ των δύο χωρών. Γενικός στόχος και των δύο πλευρών είναι η υπογραφή συνθήκης για την επίσημη λήξη της σύγκρουσης.
Οι δύο πλευρές επιβεβαίωσαν ότι οι άμεσες διμερείς διαπραγματεύσεις παραμένουν η πιο αποτελεσματική μορφή για την αντιμετώπιση όλων των ζητημάτων ομαλοποίησης, ενώ οι δύο ηγέτες έδωσαν εντολή στις αντίστοιχες κρατικές επιτροπές τους να συνεχίσουν τις πρακτικές εργασίες προς αυτή την κατεύθυνση. Η ατζέντα επικεντρώθηκε στους βασικούς πυλώνες της ειρηνευτικής διαδικασίας, ήτοι στην οριοθέτηση των συνόρων, το άνοιγμα των περιφερειακών μεταφορικών διαδρομών (ιδίως του διαδρόμου Ζανγκεζούρ) και την οριστικοποίηση μιας ειρηνευτικής συνθήκης. Το χρονοδιάγραμμα για την υπογραφή της συμφωνίας παραμένει πάντως αβέβαιο.
Υπενθυμίζεται ότι η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν, που απέκτησαν την ανεξαρτησία τους από τη Σοβιετική Ένωση το 1991, βρίσκονται σε σύγκρουση από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Η εν λόγω περιοχή του Αζερμπαϊτζάν, με ιστορικά αρμενικό πληθυσμό, αποσχίστηκε με την υποστήριξη της Αρμενίας. Όμως, το 2023, το Αζερμπαϊτζάν ανακατέλαβε το Καραμπάχ, με αποτέλεσμα περίπου 100.000 Αρμένιοι να καταφύγουν στην Αρμενία. Μεταξύ των εκκρεμών διαφωνιών περιλαμβάνεται το αίτημα του Αζερμπαϊτζάν προς την Αρμενία να τροποποιήσει το σύνταγμά της ώστε να αφαιρεθεί μια έμμεση αναφορά στο Καραμπάχ.
Η Αρμενία αρνείται ότι το επίμαχο απόσπασμα του Συντάγματος συνεπάγεται διεκδικήσεις εδαφών του Αζερμπαϊτζάν, αλλά ο πρωθυπουργός Πασινιάν δήλωσε πρόσφατα ότι το καταστατικό της χώρας του χρειάζεται αναθεώρηση. Το Αζερμπαϊτζάν επιδιώκει κυρίως τη δημιουργία του διαδρόμου του Ζανγκεζούρ μέσω της Αρμενίας, για να συνδέσει το κύριο έδαφός του με το Ναχιτσεβάν, έναν αζερικό θύλακα που συνορεύει με την Τουρκία.
Κύριο χαρακτηριστικό των συνομιλιών είναι ότι πραγματοποιήθηκαν χωρίς διαμεσολαβητές μέσα από μια πρωτοβουλία των δύο ηγετών Πασινιάν και Αλίγιεφ. Οι εντατικές συνομιλίες δείχνουν ότι οι διαπραγματεύσεις «πλησιάζουν στην τελική φάση». Στην παρούσα φάση, όμως, το Αζερμπαϊτζάν, βρίσκεται σαφώς σε θέση ισχύος ύστερα από τη νίκη του στο Ναγκόρνο Καραμπάχ. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διά του προέδρου τους σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Ζαΐντ Αλ Ναχιάν, για τη θερμή φιλοξενία και τη διοργάνωση της συνάντησης.
Πώς ωφελείται η Τουρκία
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες εξέφρασαν την επιδοκιμασία τους, είναι, όμως, κυρίως η Τουρκία που βγαίνει κερδισμένη από τις εξελίξεις. Υπενθυμίζεται ότι πριν από το Άμπου Ντάμπι, η τελευταία συνάντηση του Πασινιάν και του Αλίγιεφ είχε πραγματοποιηθεί τον περασμένο Μάιο, στο περιθώριο ευρωπαϊκής συνόδου κορυφής της στα Τίρανα. Ως σημαντικότατη, όμως, κρίνεται η σπάνια επίσκεψη του Νικόλ Πασινιάν στην Τουρκία για συνομιλίες με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, την οποία η Αρμενία χαρακτήρισε «ιστορικό» βήμα προς την ειρήνη στην περιοχή. Στον τελευταίο μήνα μετά την επίσκεψη παρατηρείται μια δυναμική προώθηση της Τουρκίας στις χώρες νοτίως του Καυκάσου. Η εν λόγω προώθηση συχνά συνοδεύεται με μια υποβάθμιση των παραδοσιακά καλών σχέσεων των χωρών με τη Ρωσία.
Χαρακτηριστική είναι η κρίση στις σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και Αζερμπαϊτζάν μετά την εισβολή των υπηρεσιών του Μπακού στα γραφεία του Russia Today και την κράτηση Ρώσων δημοσιογράφων. Το ρωσικό Υπουργείο Εξωτερικών έχει κρατήσει χαμηλούς τόνους σε αντίθεση με το Μπακού που έχει υψώσει τους τόνους της διαμαρτυρίας με αφορμή την εξάρθρωση στο Γεκατερινμπούργκ μιας ομάδας που εκτελούσε «συμβόλαια θανάτου» και απαρτιζόταν από πολίτες αζερικής καταγωγής (αλλά με ρωσικά διαβατήρια). Η Ρωσία ευελπιστεί στη διατήρηση των καλών σχέσεων με το Αζερμπαϊτζάν που είχαν επισφραγιστεί με σύμφωνο στρατηγικής συνεργασίας στη Μόσχα το 2022, καθώς και με τη διαμεσολάβηση της Ρωσίας στη σύγκρουση Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ το 2023, παρά την παραδοσιακή συμμαχία της Ρωσίας με την Αρμενία.
Η αναζήτηση ενιαίου διαδρόμου από την Τουρκία προς την Κεντρική Ασία
Eίναι χαρακτηριστική η έντονη στροφή του φιλοδυτικού πρόεδρου Νικόλ Πασινιάν εναντίον της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας μετά τη συνάντησή του με τον Τούρκο Πρόεδρο. Η αρμενική αστυνομία συνέλαβε τις τελευταίες ημέρες τον αρχιεπίσκοπο Μικαέλ Ατζαπαχιάν, ακολουθώντας την κράτηση του αρχιεπισκόπου Μπαγκράτ Γκαλστανιάν και άλλων 13 ατόμων. Η Αρμενική Εκκλησία ασκεί κριτική στη θεωρούμενη ως εθνικώς μειοδοτική και φιλοτουρκική πολιτική του Νικόλ Πασινιάν, ο οποίος είχε καταλάβει την εξουσία το 2018 ύστερα από «έγχρωμη επανάσταση», και η προεδρεία του σφραγίστηκε από την εκκένωση περιοχών του Ναγκόρνο-Καραμπάχ από Αρμενίους και παράδοσή τους στους Αζέρους.
Ενδεικτική για την πρόσληψη των εξελίξεων από τους Ρώσους είναι η ειρωνεία της διευθύντριας του «Russia Today» Μαργκαρίτα Σιμονιάν (αρμενικής καταγωγής), η οποία δήλωσε ότι μετά τη συνάντηση με τον Ερντογάν ο Αρμένιος πρωθυπουργός συμπεριφέρεται ως «Πασινιάν εφέντη», διώκοντας την Αρμενική Αποστολική Εκκλησία. Ταυτόχρονα άφησε την αιχμή ότι οι Αρμένιοι δεν θα έπρεπε να περιμένουν να συρθούν οι κόρες τους ξανά στα τουρκικά χαρέμια μέχρι να αντιδράσουν. Οι έντονες αυτές δηλώσεις καταδεικνύουν ότι η Ρωσία ανησυχεί για μια δορυφοροποίηση της Αρμενίας, αλλά και του Αζερμπαϊτζάν από την Τουρκία.
Σημειωτέον ότι η Αρμενία αποτελεί ένα πρόσκομμα σε έναν διάδρομο που θα μπορούσε να ενώσει την Τουρκία με το Αζερμπαϊτζάν και, στη συνέχεια, με τις χώρες της Κεντρικής Ασίας που η Τουρκία θεωρεί ως συγγενείς με αυτήν στο πλαίσιο της παντουρανικής ιδεολογίας για την ενότητα όλων των τουρκικών εθνοτήτων. Εντός της ρωσικής επιρροής παραμένει η Γεωργία. Όμως η διαφαινόμενη ευθυγράμμιση της Αρμενίας με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν και κατά συνέπεια και με τη «συλλογική Δύση» αλλάζει το γεωπολιτικό σκηνικό στην περιοχή.
Η εξέλιξη αυτή είναι σημαντική, καθώς η περιοχή αυτή έχει σημασία και για τις δύο μείζονες πολεμικές συγκρούσεις της εποχής μας. Υπενθυμίζεται ότι η «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» στην Ουκρανία είχε ξεκινήσει το 2022 ύστερα από συμφωνίες Ρωσίας και Αζερμπαϊτζάν για τη στρατηγική συνεργασία τους, ενώ το Αζερμπαϊτζάν διαθέτει καλές σχέσεις επίσης με το Ισραήλ και θεωρείται ως πιθανό ιδανικό εφαλτήριο για δυνητικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν. Στο πλαίσιο αυτό, η Αρμενία αποτελούσε μέχρι πρότινος τον μοναδικό κρίκο που έλειπε. Συμμαχικές σχέσεις με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν, δηλαδή τους παραδοσιακούς «δημίους» της, θα μπορούσαν να δημιουργήσουν έναν ενιαίο «γεωπολιτικό διάδρομο», αρκεί να καμφθούν, έστω με φυλακίσεις, οι αντιδράσεις των παραδοσιακών θεσμών της Αρμενίας.
Πηγή: kosmodromio.gr
Τα άρθρα που δημοσιεύουμε δεν απηχούν αναγκαστικά τις απόψεις μας και δεν δεσμεύουν παρά τους συγγραφείς τους. Η δημοσίευσή τους έχει να κάνει όχι με το αν συμφωνούμε με τις θέσεις που υιοθετούν, αλλά με το αν τα κρίνουμε ενδιαφέροντα για τους αναγνώστες μας.
Διαβάστε επίσης:
