Ο συνήγορος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Της Ελένης Γκρούη
22 Ιουνίου 2024

Ο Σπύρος Φυτράκης, ο εμβληματικός δικηγόρος της Μεταπολίτευσης, ο ακαταπόνητος υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο συνήθης συνήγορος των συνήθων διωκομένων, ο ξεχωριστός άνθρωπος, έφυγε από τη ζωή σε μια περίοδο που η κουλτούρα της βαριάς καταστολής, αυτό δηλαδή που αντιπάλεψε σε όλη του τη ζωή με νηφάλιο και συγκροτημένο λόγο μέσα στις αίθουσες των δικαστηρίων, αναβαθμίζεται και αναβαπτίζεται, διαπερνώντας οριζοντίως όλους τους μηχανισμούς του κράτους.

Ως γραμματέας της Νεολαίας Λαμπράκη Κρήτης και Νήσων, το 1965, έχει την πρώτη «στενή» επαφή με τη Δικαιοσύνη. Συλλαμβάνεται μαζί με τρεις συντρόφους του και κατηγορούνται άδικα για συμμετοχή στην αποδοκιμασία του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη στα Χανιά -έχει προηγηθεί η αποστασία-, αποδοκιμασία την οποία είχε οργανώσει η ΕΔΗΝ, η νεολαία της Ενωσης Κέντρου. Οπως αφηγήθηκε χρόνια αργότερα στη δημοσιογράφο Αντα Ψαρρά, ο αστυνομικός διοικητής είπε τότε ότι ο Φυτράκης έριχνε νεράντζια με ξυραφάκια! Καταδικάζονται πρωτόδικα σε 6,5 χρόνια φυλάκιση, που στο Εφετείο γίνονται 12 μήνες, ενώ ο Αρειος Πάγος αναιρεί την καταδίκη.

Ενδεχομένως (και) αυτή η εμπειρία του καθόρισε τη διά βίου στράτευσή του στο πλευρό των διωκομένων για το φρόνημά τους. Στο μακρύ βιογραφικό της συνηγορίας του τον βρίσκουμε να υπερασπίζεται, μεταξύ άλλων, τον Γιώργο Μπαλάφα, τον Αβραάμ Λεσπέρογλου, τον Κυριάκο Μαζοκόπο, τον Παλαιστίνιο Μοχάμεντ Ρασίντ, τον Γεράσιμο Μπουκουβάλα, την Ευαγγελία Βογιατζή, τον Γιάννη Σερίφη.

Παραθέτουμε σήμερα απόσπασμα από τη συνέντευξη που είχε παραχωρήσει ο Σπ. Φυτράκης στην ομάδα του «Ιού» και την Αντα Ψαρρά για λογαριασμό της «Εφημερίδας των Συντακτών» (9.12.2013, αναδημοσίευση στο x-efimerida.gr]. Εντεκα χρόνια μετά, δεν μπορεί κανείς να μην παρατηρήσει ανατριχιαστικές ομοιότητες -επί τα χείρω- με το σήμερα.

● Ποιο είναι λοιπόν το πρόβλημα, η αιτία για τις διαχρονικά βαριές καταδίκες, όταν υπάρχει πολιτικό υπόβαθρο;

Το πρόβλημα βρίσκεται στην αυθεντικότητα αυτών που καμιά φορά δικάζουν. Πώς μπορεί δηλαδή ορισμένος μηχανισμός να λέει σε πλήρη συνείδηση ψέματα και κατασκευασμένες ιστορίες σε τέτοιο βαθμό που αν είσαι στη θέση του κατηγορουμένου να αναρωτιέσαι, μα έκανα εγώ τίποτα από αυτά; Είχα καμιά ανάμειξη; Οχι. Παρά ταύτα ο μηχανισμός αυτός που περιλαμβάνει και τα κομμάτια της Δικαιοσύνης δρα για την καταστολή. Από παλιά λοιπόν είμαι πολύ προσεκτικός στις «αυθεντικές» λύσεις, ότι δηλαδή όλα όσα δικάζουμε είναι απολύτως ορθά και δεν υπάρχει λάθος.

● Από το 1965 μέχρι σήμερα που καταδικάζονται σε δεκάδες χρόνια πιτσιρικάδες τι άλλαξε;

Εχουμε κάνει τελείως άλλες νομικές κατασκευές, προσαρμοσμένες στα ευρωπαϊκά και αμερικανικά μοντέλα. Με βαρύτατες κατασκευές για τους κατηγορουμένους, πολύ πιο βαριές από τους παλιούς νόμους, φτάνουμε σε αυτό που λέμε εγκληματική τρομοκρατική οργάνωση, δηλαδή το άρθρο 187Α Π.Κ., του οποίου, κατά τη γνώμη μου, γίνεται τεράστια και καταχρηστική εφαρμογή. (…) Οι κατοχές όπλων, εκρηκτικών και λοιπά γίνονται διακεκριμένες μορφές κατοχής που μπορεί να φτάνουνε κι ώς τα ισόβια, ανάλογα με τις περιστάσεις. Το πλαίσιο αυτό παγιοποιήθηκε μετά το 2000 στις βαρύτερες ποινικές προσεγγίσεις που μπορεί να γίνουν.

● Σε αυτά τα παιδιά (σ.σ.: Πυρήνες), που θεωρούν ότι όσο πιο βαριά τα καταδικάσουν τόσο περισσότερο θα τα «σωφρονίσουν», είδαμε κατηγορητήρια βαρύτερα και από εκείνα της 17Ν.

Δεν χρειάζεται πια να αποδείξουμε πραγματικά περιστατικά εμπλοκής του κατηγορουμένου και βάζουμε σε όλους την ηθική αυτουργία και τον διευθυντή. Τέρμα! Σαν να είναι τα πρόσωπα που τέλεσαν δηλαδή όλες τις πράξεις. Τα σκληρότερα μέτρα χωρίς ούτε να έχουμε ανθρωποκτονίες ούτε καν τραυματισμούς. Ετσι αντιμετωπίζεται πλέον οποιαδήποτε πολιτική δραστηριότητα βρίσκεται έξω από τα παραδεκτά μοντέλα της πολιτικής συμβίωσης. Στην Ευρώπη, το «ελληνικό» αυτό μοντέλο της ηθικής αυτουργίας φυσικά δεν ισχύει. Πρέπει να αποδειχτεί με μια σειρά αποδείξεις ότι ο φερόμενος ηθικός αυτουργός έδωσε με εμπεριστατωμένη προσέγγιση οδηγίες στον αυτουργό να δράσει κι εκείνος έδρασε κατ’ επιταγή.

● Ομως και όσοι συλληφθούν στον σωρό σε διαδηλώσεις με τον κουκουλονόμο αντιμετωπίζουν βαριές καθείρξεις με πολύμηνες προφυλακίσεις.

Κατηγορίες που παλιά ήταν πλημμελήματα μετατρέπονται σε βαριά κακουργήματα, όπως συνέβη και με τις τροποποιήσεις στους νόμους για τις διαδηλώσεις, όπου προσετέθησαν τα αλλοιωμένα χαρακτηριστικά ή το αυτοσχέδιο εκρηκτικό. Χωρίς μάρτυρες που να επιβεβαιώνουν αδίκημα. Φτάνει κι ένας μόνο μάρτυρας που λέει ιστορίες τέτοιες που στο τέλος τις πιστεύει… κι ο κατηγορούμενος!

● Πενήντα χρόνια υπερασπίζεσαι πολλές γενιές «διαβόλων». Αλλά δίπλα σου είναι και νεότεροι δικηγόροι που συνεργάστηκαν και έμαθαν από σένα.

Κάνουμε ό,τι μπορούμε κι εγώ και οι συνάδελφοι οι νέοι και οι παλιότεροι να προασπίσουμε τα βασικά δικαιώματα που έχει κατοχυρώσει με μακρά ιστορία και διαδρομή το φιλελεύθερο πολιτικό σύστημα, να καταργήσουμε όσο μπορούμε τον βασικό ρόλο του ιδεολογήματος να είσαι αυτουργός ενώ μπορεί να μην έχεις καμιά εμπλοκή. Ξαναγυρίσαμε δηλαδή πίσω στον Ν. 509 όπου το κυρίαρχο ήταν το ιδεολόγημα, ήσουν κομμουνιστής, άρα ένοχος! Γυρνάμε τώρα ξανά, με την εγκληματική αυτουργία και την τρομοκρατική οργάνωση, σε ένα μοντέλο βαριάς καταστολής. Παίζουνε σημασία τα ιδεολογήματα κι όχι οι συγκεκριμένες πράξεις που θα πρέπει ασφαλώς να δικάσεις. Γυρνάμε ξανά στον έλεγχο των λαϊκών κινητοποιήσεων. Κουκουλονόμοι, προληπτικές συλλήψεις κ.λπ. Ειδικά τώρα στη βαθύτατη κρίση και στην οικονομική δικτατορία που βιώνουμε. Μέσα σε όλα τα συστήματα υπάρχει ένα μοντέλο καταστολής.

Το κάθε σύστημα θέλει να έχει μια πειθαρχία και μια υποταγή των πολιτών. Σήμερα στην Ελλάδα, ενώ θα μπορούσαμε να αναπτύξουμε, και μετά τα ιστορικά δεδομένα που έχουμε, ακόμα πιο μοντέρνα προοδευτικά και φιλελεύθερα δεδομένα με πιο ανοιχτή ποινική διαδικασία, δεν το κάνουμε. Δεν μπορείς να πιάνεις παιδιά των είκοσι χρονώ τα οποία έχουν ένα άλφα ή βήτα ιδεολογικό μοντέλο στο σκεπτικό τους και να τους βάζεις είκοσι και τριάντα, ακόμα και ογδόντα χρόνια φυλακή. Το Σύνταγμα περιλαμβάνει διατάξεις που τυποποιούνται ως πολιτικά αδικήματα και οφείλουν να δικάζονται σε μικτά ορκωτά δικαστήρια. Αν εφαρμοστούνε, η συντριπτική πλειονότητα των αδικημάτων που πάνε με το 187Α τυποποιούνται ως πολιτικά αδικήματα.

Ο απολαυστικός «επίλογος» της συνέντευξης

«Θα σου πω μια ιστορία από τη δική μου φυλακή τότε στα Χανιά. Οι φυλακές εκείνες ήταν τουρκικής κατασκευής δίπλα στην κεντρική πλατεία εκεί στα δικαστήρια. Δεν έβλεπες τα πεύκα εκεί στην αυλή που βγαίναμε εμείς οι πολιτικοί κρατούμενοι. Ηταν ένα ελάχιστο τετράγωνο τόσο απομονωμένο και βαθύ που δεν έβλεπες τα πολλά πεύκα.

Εγώ ζήτησα τότε να μου φέρουν ένα βιβλίο να διαβάζω. Ζήτησα τα ποιήματα του Ανδρέα Εμπειρίκου που είχαν βγάλει οι εκδόσεις Γαλαξίας. Είδαμε και πάθαμε να περάσει αυτό από τη λογοκρισία της φυλακής. Μου έλεγε ο διευθυντής, αυτό το βιβλίο είναι συνθηματικό, κομμουνιστικό, προφανώς για να αποδράσεις. Πού τα ήβρες τα συνθήματα, ρωτούσα, “η πήξις νεφελωμάτων είναι μαστός εντός χοάνης” ή “η ποίησις είναι ανάπτυξι στίλβοντος ποδηλάτου” δεν είναι σύνθημα για να αποδράσω με ποδήλατο, είναι στίχοι, του έλεγα. Τελικά με μέσον μπόρεσα να διαβάσω το βιβλίο του Εμπειρίκου».

Πηγή:www.efsyn.gr

Τα άρθρα που δημοσιεύουμε δεν απηχούν αναγκαστικά τις απόψεις μας και δεν δεσμεύουν παρά τους συγγραφείς τους. Η δημοσίευσή τους έχει να κάνει όχι με το αν συμφωνούμε με τις  θέσεις που υιοθετούν, αλλά με το αν τα κρίνουμε ενδιαφέροντα για τους αναγνώστες μας.