Θ. Τάσιος: μια ξενάγηση στα άδυτα της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας

0
210

Του Σπύρου Μανουσέλη
31/8/2019

«Το ανθρώπινο γένος έχει κατά καιρούς επιδείξει τόσα πολλά επεισόδια ηλιθιότητας, ώστε ουδείς μπορεί να αποκλείσει την έκλειψή του από προσώπου της Γης… Κι αυτό το χνέρι μπορεί να το πάθει η ανθρωπότητα από ποικίλες άλλες αιτίες (κι όχι από την Τεχνητή Νοημοσύνη μόνον), όπως: Παγκόσμιος πυρηνικός όλεθρος (σκεφθείτε στα χέρια ποίων ημιφρόνων βρίσκονται τα σχετικά κλειδιά), Ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή, που ήδη καλπάζει – και οι ημίφρονες χτενίζονται. Γι’ αυτό φωνάζομε για συστηματική Ηθοπολιτική Παιδεία και για Συμμετοχική Εγρήγορση, ως θεμελιώδεις πολιτικές δράσεις!» δηλώνει απερίφραστα ο Θεοδόσης Τάσιος.

Οι κυρίαρχες, κάθε ιστορική εποχή, τεχνολογικές πρακτικές και καινοτομίες δεν προκύπτουν ποτέ εκ του μηδενός, ούτε και είναι ανεξάρτητες από τις επιστημονικές δυνατότητες, τις πολιτισμικές συνθήκες και τις ανάγκες μιας κοινωνίας. Η αναγνώριση του θεμελιώδους ιστορικού και κοινωνικού υπόβαθρου κάθε τεχνολογικής πρακτικής όχι μόνο δεν υπονομεύει το κύρος και την αξιοπιστία της, αλλά, αντίθετα, την καθιστά πολύ πιο ανθρώπινη.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί ο κ. Θεοδόσης Τάσιος, διαπρεπής πανεπιστημιακός δάσκαλος και κορυφαίος ιστορικός της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας, μας παρουσιάζει την αποφασιστική σημασία και την επικαιρότητά της καθώς και τις στενές σχέσεις εξάρτησης της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης από το παρελθόν της.

Μια θεμελιώδης ιστορική και γνωσιακή θέση, που εντούτοις παραμένει συχνά αδιαφανής στους πρωταγωνιστές των μεγάλων επιστημονικών και τεχνολογικών καινοτομιών. Πού οφείλεται αυτή η ιδιότυπη ιστορική τυφλότητα και γιατί ο σύγχρονος υπερτεχνολογικός πολιτισμός μας έχει την τάση να λησμονεί ή να υποτιμά τη σημασία της αρχαιοελληνικής τεχνολογίας;

Τα τελευταία χρόνια το «Κέντρο Ανοικτών Διαδικτυακών Μαθημάτων – Mathesis» των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Ερευνας προσφέρει υψηλότατου επιπέδου διαδικτυακά μαθήματα (MOOCs) για το πλατύ κοινό. Πρόκειται για μια σπουδαία παιδαγωγική αλλά και κοινωνική καινοτομία που με τη βοήθεια της νέας διαδικτυακής τεχνολογίας συμβάλλει στην αλλαγή της παραδοσιακής μορφής διδασκαλίας και μελέτης των Φυσικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών.

Στο πλαίσιο του Mathesis ξεκίνησε φέτος τον Μάιο ο πρώτος κύκλος διαδικτυακών μαθημάτων του καθηγητή Θ.Π. Τάσιου με θέμα την αρχαία ελληνική τεχνολογία. Μακριά από εξιδανικεύσεις και ανιστόρητες υπερβολές που δεν τις έχει ανάγκη ένας μεγάλος πολιτισμός -και οι οποίες μόνο κακό έχουν κάνει στη σχέση του σύγχρονου Ελληνα με την κλασική Ελλάδα-, αυτός ο κύκλος μαθημάτων σκοπεύει να καλύψει τις θεωρητικές προϋποθέσεις και τα θεμελιώδη επιτεύγματα της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας. Με τίτλο «Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία 1: Βασικές Τεχνολογίες», τα μαθήματα αναδεικνύουν την αποφασιστική σημασία της τεχνολογίας σε κάθε πολιτισμό καθώς και την ιδιαίτερη θέση που παίρνει στη μυθολογία των λαών.

Μια θέση που στην περίπτωση της αρχαίας ελληνικής τεχνολογίας τεκμηριώνεται επαρκώς με αναφορά στα ομηρικά έπη και στην ευρύτερη ελληνική μυθολογία. Κατόπιν αρχίζει μια λεπτομερής παρουσίαση των επιμέρους τεχνολογιών, ξεκινώντας από τις πιο αρχέγονες, όπως είναι η ξυλουργική, η κεραμουργία και η μεταλλουργία. Για κάθε μια από αυτές δίνονται στοιχεία από την αρχαία ελληνική γραμματεία και σύντομες περιγραφές των εφαρμοζόμενων αντίστοιχων τεχνικών μεθόδων. Ειδικότερα βέβαια για τη μεταλλουργία αναπτύσσεται η κύρια πηγή τεχνικοοικονομικής ανάπτυξης των Αθηνών, που ήταν το Λαύριο.

Ακολουθούν οι επόμενες κατά σειρά εμφάνισης στην εξέλιξη του ανθρώπου τεχνολογίες, οι οποίες σήμερα θα ονομάζονταν τεχνολογίες του πολιτικού μηχανικού: οι οικοδομικές μέθοδοι και κατόπιν οι τύποι των γεφυρών. Και το μάθημα ολοκληρώνεται με λεπτομερή αναφορά στα λιμενικά έργα της ελληνικής αρχαιότητας καθώς και στις διώρυγες που είχαν διανοίξει οι Ελληνες για την εξυπηρέτηση του μεγάλης έκτασης εμπορίου στη Μεσόγειο, όπως και για τις πολεμικές τους ανάγκες.

Διδάσκων του μαθήματος ο κατ’ εξοχήν ειδικός στο θέμα· ο ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ, Θεοδόσης Τάσιος, δεσπόζουσα προσωπικότητα της επιστημονικής και πνευματικής μας ζωής από τη μεταπολίτευση έως σήμερα, από τον οποίο ζητήσαμε να μας παρουσιάσει αναλυτικά αυτή την προσπάθεια.

Διαβάστε τη συνέχεια στο https://www.efsyn.gr/epistimi/mihanes-toy-noy/208998_th-tasios-mia-xenagisi-sta-adyta-tis-arhaias-ellinikis-tehnologias