Του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου
Οι περισσότεροι άνθρωποι αναγνωρίζουν ότι ζούμε σε ένα περιβάλλον όπου ήδη το κλίμα έχει αλλάξει, τα καιρικά φαινόμενα έχουν γίνει πιο ακραία και οι πάσης φύσεως υποδομές δοκιμάζονται όλο και περισσότερο. Πιστεύουν ότι η κλιματική αλλαγή υπάρχει μεν, αλλά την αντιμετωπίζουν ως μια σταθερά.
Στην πραγματικότητα η κλιματική αλλαγή δεν είναι σταθερά. Είναι μια όλο και περισσότερο επιταχυνόμενη μεταβλητή. Και πιθανολογείται ότι νέες πολύ περισσότερο βίαιες και καταστροφικές εκδηλώσεις της θα αντιμετωπίσουμε τους ερχόμενους 12 μήνες. Θα αφυπνίσουν άραγε την ανθρωπότητα ή θα αποτελέσουν μια ακόμα χαμένη ευκαιρία για επιδιόρθωση πορείας;
O Ειρηνικός Ωκεανός δεν μοιάζει καθόλου Ειρηνικός φέτος. Εγκυμονεί ένα τερατώδες κλιματικό φαινόμενο El Niño που θα μπορούσε, σύμφωνα με τις υπάρχουσες προκαταρκτικές ενδείξεις, να είναι το κατά πολύ ισχυρότερο στην καταγεγραμμένη ιστορία. Θα προκαλέσει ξηρασίες, φωτιές, έντονες καταιγίδες, πλημμύρες, κατάρρευση της γεωργίας και λεύκανση (θάνατο) των κοραλλιών σε όλο τον κόσμο. Θα είναι όμως αρκετά ισχυρό για να ξυπνήσει την ανθρωπότητα και να αντιληφθεί την ανάγκη επείγουσας κλιματικής δράσης ανταποκρινόμενης σε έκτακτη κατάσταση;
Αυτό το ερώτημα θέτει σε ένα άρθρο του στην αμερικανική επιθεώρηση «The Raven» ο γνωστός Αμερικανός δημοσιογράφος και συγγραφέας, ειδικευμένος στην κλιματική αλλαγή, τις πράσινες ενέργειες και τη βιωσιμότητα, Patrick Mazaa.
Το El Niño είναι ένα περιοδικό φαινόμενο, η σημαντικότερη περιοδική μεταβολή του παγκοσμίου καιρού μετά τη μετάβαση από τη μια εποχή στην άλλη (https://el.wikipedia.org/
Το αναμενόμενο τώρα «τέρας» El Niño μοιάζει να είναι το κατά πολύ πιο έντονο στα χρονικά, πολύ πιο ζεστό από τα θερμότερα καταγεγραμμένα El Niño (1982-83, 1997-98 and 2015-16) . Ο μάλλον συντηρητικός Zeke Hausfather, κλιματικός επιστήμονας στο Berkeley Earth υπογραμμίζει σε μια ανάρτησή του:
“Είμαι γενικά αρκετά μετρημένος στο πως συζητώ τα κλιματικά δεδομένα. Μόνο μια φορά τα τελευταία χρόνια σοκαρίστηκα, όταν η παγκόσμια θερμοκρασία τον Σεπτέμβριο του 2023 ξεπέρασε κατά μισό ολόκληρο βαθμό τις θερμοκρασίες όλων των Σεπτεμβρίων. Αλλά τώρα (τον Ιούλιο) με 667 δείγματα από 14 διαφορετικά εποχιακά προγνωστικά μοντέλα (seasonal forecast models), φαίνεται ότι το φετεινό El Niño δεν είναι μόνο πολύ πιθανό να είναι το ισχυρότερο από τότε που άρχισαν οι αξιόπιστες μετρήσεις, αλλά μπορεί να είναι τόσο πολύ που κυριολεκτικά σε τρελλαίνει (« it may end up the strongest by a truly mind–blowing margin»).
« Ο μέσος όρος (median) των μοντέλων για την κορυφή, το μέγιστο του φαινομένου… είναι σήμερα 3.6C, χοντρικά δηλαδή 0.8C θερμότερο από το προηγούμενο ρεκόρ των 2.75C που πραγματοποιήθηκε το 2015-16. Για να συγκρίνουμε, η διαφορά ανάμεσα στο ισχυρότερο και το πέμπτο ισχυρότερο El Niño των τελευταίων 150 χρόνων είναι μόνο 0.5C. Τα μοντέλα προβλέπουν κάτι εντελώς έξω από τα πλαίσια όλων όσων έχουμε δει».
Ο πλανήτης είναι ήδη στην 11η χρονιά παγκόσμιων θερμοκρασιών ρεκόρ ή κοντά στα ρεκόρ. Αυτό έχει ήδη υπερεπιβαρύνει την ατμόσφαιρα με υδρατμούς που τροφοδοτούν τις νεροποντές και τις πλημμύρες. Κάθε βαθμός Κελσίου αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας συνεπάγεται 7% περισσότερη υγρασία στην ατμόσφαιρα. Και το επερχόμενο El Niño θα «σκάσει» επί ενός ήδη υπερθερμασμένου πλανήτη.
El Niño και Κλιματική Αλλαγή
Οι ωκεανοί απορροφούν την περισσότερη ηλιακή ενέργεια που δέχεται ο πλανήτης και ο Ειρηνικός είναι ο μεγαλύτερος ωκεανός καλύπτοντας σχεδόν τη μισή επιφάνεια της Γης. Ο μεγαλύτερος συλλέκτης ηλιακής ενέργειας είναι ο τροπικός δυτικός Ειρηνικός. Και το El Niño είναι ο μηχανισμός με τον οποίο αποβάλλει τη θερμότητα. Ο μηχανισμός αυτός είναι το εντονότερο φαινόμενο κλιματικής περιοδικής ταλάντωσης το χρόνο, μετά από την αλλαγή των τεσσάρων εποχών. Το όνομά του το πήρε από τη λέξη «παιδί» στα ισπανικά, επειδή εμφανίζεται κοντά στα Χριστούγεννα.
Μέσω μιας σειράς περίπλοκων αλληλεπιδράσεων το «Παιδί» επηρεάζει το παγκόσμιο σύστημα των ωκεανών και της ατμόσφαιρας, προκαλώντας διαφορετικά φαινόμενα ανά την υδρόγειο (teleconnections). Μπορεί να επηρεάσει τους μουσώνες στην Ινδία, προκαλεί συχνά ξηρασία και φωτιές στην Αυστραλία, την Ινδονησία και την Αμαζονία, πλημμύρες στην ακτή της Λατινικής Αμερικής, στον Ειρηνικό και στην Ανατολική Αφρική. Η θερμοκρασία ρεκόρ που προκάλεσε τις τωρινές καταστροφικές πυρκαγιές στη Γαλλία και την Ισπανία, όπως και οι «θόλοι θερμότητας» στη Βόρειο Αμερική, ευθυγραμμίζονται με τον παρελθόντα σούπερ El Niño.
Είναι μια λογική υπόθεση να περιμένει κανείς, σε ένα θερμαινόμενο κόσμο, ο Ειρηνικός να «αποφορτίζεται» από τη θερμότητα, συχνότερα και εντονότερα. Αλλά η απίστευτη περιπλοκότητα (ο στατιστικός χαρακτήρας) του κλίματος καθιστούν δυσχερείς τις αιτιοκρατικές προβλέψεις σε αυτό το επίπεδο και κάθε ξεχωριστό φαινόμενο δεν είναι εύκολο να αποδοθεί στον ένα ή τον άλλο παράγοντα. Σε αυτές τις συνθήκες οι περισσότεροι επιστήμονες (ίσως και για να μην κατηγορηθούν για «καταστροφολογία») προβλέπουν ότι στο μέλλον όντως η αυξανόμενη θερμότητα θα επηρεάσει το «Παιδί», αποφεύγουν όμως να είναι κατηγορηματικοί για το κατά πόσον αυτό συμβαίνει ήδη. Προτιμούν να περιμένουν.
«Είναι υπό έντονη αμφιβολία, γιατί είναι ένα πάρα πολύ σοβαρό ζήτημα και πρέπει να είμαστε σωστοί», υπογραμμίζει ο κλιματικός επιστήμων του Brown University Kim Cobb σε ένα άρθρο των New York Times που αναφέρεται στο ερώτημα «αν η κλιματική αλλαγή υπερφορτώνει το El Niño».
Στο ίδιο άρθρο των NYT αναφέρεται ότι «από τους 16 επιστήμονες που μίλησαν με την εφημερίδα, οι οκτώ είπαν ότι υπάρχει επαρκής απόδειξη ότι πιθανώς η κλιματική αλλαγή αυξάνει την ένταση του «Παιδιού» και των φαινομένων που συνδέονται με αυτό. Μεταξύ αυτών ο Michael McPhaden, επικεφαλής επιστήμων στη NOAA (Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ, που σχεδόν κατήργησε ο Ντόναλντ Τραμπ!), που αναγνώρισε ότι η επιστήμη παραμένει πολύ αβέβαιη, αν όμως αναπτυχθεί ακόμα ένα ισχυρό El Niño φέτος θα είναι πολύ αξιοσημείωτο. Αν το φετεινό El Niño πάρει τις διαστάσεις που πολλοί προβλέπουν, θα σημαίνει ότι τα τρία πιο έντονα φαινόμενα μετά το 1950 έχουν συμβεί τα τελευταία 11 χρόνια».
Τα τελευταία όμως 11 χρόνια είναι ακριβώς τα θερμότερα που έχουν ποτέ καταγραφεί στον πλανήτη.
Ο Wenju Cai, επικεφαλής επιστήμων στο Πανεπιστήμιο των Ωκεανών της Κίνας ήταν πιο κατηγορηματικός. Οι Κινέζοι χρησιμοποίησαν προχωρημένη μοντελοποίηση με υπολογιστές για να φτιάξουν έναν αναλυτικό, λεπτομερή κατάλογο των Niño και συνέκριναν την περίοδο 1901-60 με την περίοδο 1960-2020. Τα τρία τέταρτα των μοντέλων που έτρεξαν υπολόγισαν ότι στη δεύτερη περίοδο ήταν 10% ισχυρότερα κατά μέσο όρο. Η πιθανότητα να έχουν συμβεί αυτές οι μεταβολές από μόνες τους στον προβιομηχανικό κόσμο, δηλαδή χωρίς αέρια θερμοκηπίου, είναι 2.5-10%. Το συμπέρασμα, όπως το διατύπωσε ο ίδιος ο κορυφαίος Κινέζος επιστήμονας προς τους New York Times ήταν: «είναι σχεδόν αδύνατο να έχει συμβεί κάτι τέτοιο χωρίς την κλιματική αλλαγή».
Το συμπέρασμα του Patrick Mazaa είναι ότι παραμένει πέραν αμφιβολίας ότι ο μηχανισμός θερμοκρασίας του El Niño θα επιτείνει τα ήδη καταστροφικά ακραία του κλίματος σε όλο τον πλανήτη και θα τα κάνει πιο καταστροφικά.
Όσο πιο απειλητική γίνεται, τόσο μειώνονται τα μέτρα αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής
Η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης απαιτεί άμεση ένταση των προσπαθειών και προϋποθέτει μεγάλες αλλαγές στα οικονομικά και ενεργειακά συστήματα, όπως και πολύ μεγάλες προσπάθειες αποτροπής των συνεπειών που ήρθαν και έρχονται, προτού η ανθρωπότητα καταφέρει, αν καταφέρει, να τιθασεύσει κάπως το φαινόμενο, ή, στην ιδεώδη περίπτωση να το αντιστρέψει, όσο και αν παραμένει αντιστρέψιμο.
Το παράδοξο είναι ότι ενώ οι διαταραχές του κλίματος γίνονται ολοένα και πιο σημαντικές, μεγάλο μέρος του πλανήτη στρέφει την πλάτη του στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Πρόεδρος Τραμπ απέσυρε τη χώρα του από την παγκόσμια συμφωνία για το κλίμα του 2015, αποδεκάτισε, σχεδόν κατήργησε την Υπηρεσία που μελετούσε τους Ωκεανούς και την Ατμόσφαιρα (ΝΟΟΑ), https://en.wikipedia.org/wiki/
Ο Τραμπ υπονομεύει επίσης κάθε σχέδιο καθαρής ενέργειας, ακολουθούμενος από τους Ρεπουμπλικάνους. ‘Οσο για τους Δημοκρατικούς επικαλούνται το κόστος της «πράσινης μετάβασης», αγνοώντας το κόστος της κλιματικής αλλαγής. Η Ευρώπη ήταν μέχρι τώρα πρωτοπόρα στην αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, έστω και αν οι πολιτικές που επέλεξε για να την αντιμετωπίσει έχουν δεχθεί σφοδρή κριτική. Τώρα όμως αρκετά ευρωπαϊκά κράτη, πιεζόμενα οικονομικά υπαναχωρούν από τον στόχο του μηδενικού ισοζυγίου μηδενικών εκπομπών. Η κλιματική μόλυνση αυξάνει παγκοσμίως, με μία λαμπρή εξαίρεση, την Κίνα, που φαίνεται ότι οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου έχουν ήδη σημειώσει τη μέγιστη τιμή τους.
Σχιζοφρένεια
Ο τρόπος που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα σήμερα την κλιματική αλλαγή μοιάζει με κάποιον που έχει μπροστά του ένα αφηνιασμένο θηρίο και, αντί να προσπαθεί να το καθησυχάσει, το μαστιγώνει διαρκώς. Προφανώς μια τέτοια σύγκρουση Ανθρώπου και Φύσης κινδυνεύει να οδηγήσει στη συντριβή του πρώτου.
Σημειώνεται το κατ’ αρχήν παράδοξο και δύσκολα ερμηνεύσιμο γεγονός ότι όσο πιο πιεστικό και άμεσο γίνεται το πρόβλημα, τόσο αποφεύγουμε να το αντιμετωπίσουμε, ακόμα και να το αναγνωρίσουμε (το ίδιο συμβαίνει και με πολλά άλλα προβλήματα, όπως αίφνης τον διαρκώς αυξανόμενο κίνδυνο πυρηνικού πολέμου).
Αν το σύστημα ήταν «ορθολογικό» και διατηρούσε έντονο ένστικτο «συλλογικής επιβίωσης» θα αντιδρούσε στις όλο και πιο έντονες κλιματικές επιπτώσεις ανά τον πλανήτη με μια απάντηση που ταιριάζει σε μια κρίση. Θα έπρεπε να αναγνωριστεί ότι η κλιματική κρίση είναι μια παγκόσμια επείγουσα κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Αντί όμως να γίνει αυτό η ανθρωπότητα βιώνει μια σχιζοειδή λογική, ένα είδος double bind κατά τον Patrick Mazaa. Από τη μια υπάρχει ευρέως διαδεδομένη γνώση ότι αντιμετωπίζουμε μια κρίσιμη κατάσταση και για τις συνέπειές της. Αλλά δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε συλλογικά τι σημαίνει αυτό, δηλαδή στον αναγκαίο πλήρη και μαζικό μετασχηματισμό των ενεργειακών και οικονομικών συστημάτων μας. ‘Ετσι υποχωρούμε στην ήπια ή σκληρή άρνηση και συνεχίζουμε την καθημερινή ρουτίνα μας.
Αρκετά απαισιόδοξος ο Patrick Mazaa εκφράζει την ευχή, που δεν είναι σίγουρος ότι θα πραγματοποιηθεί, οι καταστροφές που θα σημειωθούν τους επόμενους μήνες να μας «ξυπνήσουν», επιτέλους. Αλλά αυτό προϋποθέτει ότι πρέπει να υπάρξει από τώρα επισήμανση του τι έρχεται και να συνδέονται από τα ΜΜΕ οι καταστροφές που θα σημειωθούν με την κλιματική αλλαγή (έστω αν, φυσικά, υπάρχουν και άλλοι συνοδευτικοί παράγοντες που τις τροφοδοτούν).
Διαβάστε επίσης:
