Γράφει ο Διονύσιος Γ. Δρόσος*
Ilan Pappé
Μικρή ιστορία της σύγκρουσης Ισραήλ-Παλαιστίνης
Μτφρ. Φώτης Τερζάκης, Επίμετρο στην ελληνική έκδοση Γιώργος Τσιάρας
Εκδόσεις ΣΑΛΤΟ. Σειρά Κάλλιστος, Θεσσαλονίκη 2024
___________________________________________
Την εποχή των μνημονίων είχαμε γίνει όλοι οικονομολόγοι. Μετά την Ειδική Στρατιωτική Επιχείρηση και μετά την 7η Οκτωβρίου, γίναμε με την ίδια ευκολία όλοι διεθνολόγοι και στρατηγικοί αναλυτές. Ο πλούσιος και ζωηρός- έστω και παθιασμένος ενίοτε- δημόσιος διάλογος για τόσο σημαντικά ζητήματα είναι κατ’ αρχήν καλός και ευπρόσδεκτος. Δημοκρατία χωρίς πολίτες που ενδιαφέρονται και έχουν άποψη δεν νοείται. Το πρόβλημα είναι αναπόφευκτα κυκλοφορούν και απόψεις που μόνες τους πηγές είναι η φαντασία, η ημιμάθεια και η ιδεολογική ή συναισθηματική παρόρμηση. Για να μην εκφυλίζεται, λοιπόν, η συζήτηση σε ποδοσφαιρικό παραλήρημα, οι πολίτες οφείλουν, έστω κι αν δεν είναι ειδικοί, να αναζητούν και να προσφεύγουν σε πηγές τεκμηρίωσης, όσο γίνεται πιο απομακρυσμένες από τα κέντρα προπαγάνδας και παραπληροφόρησης.
Για το Παλαιστινιακό, έχουμε την τύχη να διαθέτουμε στη γλώσσα μας την εκλαϊκευμένη, ευσύνοπτη και ευανάγνωστη δουλειά ενός σπουδαίου ιστορικού με παγκόσμιο κύρος. Ο Ilan Pappé, Ισραηλινός καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Χάιφα, Διευθυντής του Ινστιτούτου Έρευνας για την Ειρήνη και του Ινστιτούτου Emil Touma για Παλαιστινιακές Σπουδές. Το 2007 αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στην Αγγλία, καθώς η τότε Υπουργός Παιδείας του Ισραήλ Yuli Tamir (η οποία μάλιστα κατηγορήθηκε ως «υπερ-προοδευτική») απαίτησε την απόλυσή του. Κυκλοφορούσε σε εφημερίδες φωτογραφία του μέσα σε στόχαστρο και δεχόταν απειλές για τη ζωή του. Έτσι χρειάστηκε να εγκαταλείψει την «μοναδική δημοκρατία της Μ. Ανατολής». Καρπός της πολυετούς επιστημονικής του έρευνας με το θέμα, πάνω από 25 βιβλία. Το βιβλίο που σχολιάζουμε σήμερα αποτελεί ένα πολύ χρήσιμο εγχειρίδιο, όπου εκτίθεται συνοπτικά η άποψή του, παρατίθενται τα θεμελιώδη τεκμήρια και ενθαρρύνεται ο αναγνώστης να ψάξει περαιτέρω πηγές. Είναι έτσι πολύτιμο και για τον κοινό αναγνώστη, αλλά και για τον επαγγελματία ερευνητή.
Θα επιχειρήσω να συνοψίσω τα βασικά συμπεράσματα του βιβλίου.
- Ο σιωνισμός δεν αποτελεί συστατικό στοιχείο της ιουδαϊκής θρησκείας. Οι δε καταβολές του δεν είναι καν εβραϊκές. Πρόκειται για ένα ιδεολόγημα που καλλιεργήθηκε αρχικά σε κύκλους Χριστιανών Ευαγγελιστών. Η ιδέα -εντελώς αυθαίρετη και αθεολόγητη από χριστιανική άποψη, άλλωστε- είναι η εξής: η έλευση του (χριστιανικού) Μεσσία θα πραγματοποιηθεί, μόνον αφού οι «άγιοι τόποι» καταλειφθούν από τους Εβραίους και χτιστεί ο 3ος Ναός στο όρος Χαράμ Αλ Σαρίφ, όπου σήμερα βρίσκεται το Τζαμί Αλ Ακσά και το Τέμενος του Όρους. Όταν έλθει ο Μεσσίας, οι Εβραίοι θα μετανοήσουν, θα τον προσκυνήσουν και έτσι τα εξαλειφθεί δια παντός ο Ιουδαϊσμός. Πρόκειται για σαφώς αντι-ιουδαϊκή δοξασία. Η «νίκη» του λαού Ισραήλ θα είναι και το κύκνειο άσμα του. Συγχρόνως δε, είναι και αντισημιτική ιδέα, καθώς προβλέπει την συγκέντρωση όλων των Εβραίων στη γη της Παλαιστίνης και έτσι την «απαλλαγή» της «χριστιανικής» Ευρώπης από τον πληθυσμό αυτό που επί αιώνες αντιμετωπιζόταν εκεί ως μίασμα.
- Ο σιωνισμός ως εβραϊκό κίνημα ιδρύεται από τον Αυστριακό Εβραίο δημοσιογράφο-συγγραφέα Theodor Herzl το 1897 και έχει πολιτικό, κοσμικό και όχι θρησκευτικό χαρακτήρα. Αντίθετα από τον ορθόδοξο Ιουδαϊσμό, αντιμετωπίζει την Παλαιά Διαθήκη όχι ως ιερό βιβλίο, αλλά ως ιστορικό ντοκουμέντο που «τεκμηριώνει» την εβραϊκή ιδιοκτησία της γης. Αυτό εξ αρχής αποτελεί ένα άνευ προηγουμένου παράδοξο, δεδομένου ότι ο πολιτικός σιωνισμός δημιουργείται από Εβραίους μη θρησκευόμενους ή και εντελώς άθεους. Το κίνημα τροφοδοτείται από τον ευρωπαϊκό αντισημιτισμό και εμπνέεται από τα εθνικιστικά κινήματα. Μέχρι το τέλος του ΙΙ Παγκοσμίου Πολέμου είναι περιθωριακό κίνημα στην εβραϊκή διασπορά.
- Ο σιωνισμός εξ αρχής αποτελούσε κίνημα «εποικιστικού αποικισμού». Ο όρος δεν είναι διακοσμητικός ούτε απαξιωτικός αλλά ορίζεται επακριβώς: η αποικιακή δύναμη δεν αποβλέπει στην εκμετάλλευση των πόρων της αποικίας, αλλά αποσκοπεί στην εγκατάσταση στην γη της και συνεπώς στον εκτοπισμό του ιθαγενούς πληθυσμού. Η μορφή αυτή αποικισμού έχει το προηγούμενό της στη Β. Αμερική και την Αυστραλία. Η περίπτωση της Νότιας Αφρικής έχει ομοιότητες, με μια σημαντική διαφορά: εκεί ο εγχώριος πληθυσμός διατηρήθηκε ως φτηνή -σχεδόν δουλική- εργασιακή δύναμη στην υπηρεσία των εποίκων. Στην Παλαιστίνη, ο πληθυσμός «έπρεπε» να «μετακινηθεί». Το ζητούμενο δεν ήταν η εκμετάλλευσης της εργασιακής του δύναμης, αλλά ο αποκλεισμός του και ο σφετερισμός της γης του.
- Το σχέδιο του εκτοπισμού των ιθαγενών ήταν ρητά διατυπωμένο εξ αρχής, ακόμα και στο πρόγραμμα των κατ’ όνομα «Εργατικών» ή «Αριστερών» σιωνιστών. Τέθηκε δε σε εφαρμογή ευθύς εξ αρχής από το πρώτο κύμα εγκατάστασης. Γη εξαγοράστηκε από «απόντες» εκτός Παλαιστίνης ιδιοκτήτες ήδη επί Οθωμανικής κυριαρχίας. Κατά την περίοδο της Αγγλικής Εντολής, πίεση ασκήθηκε μέσω του εβραϊκού λόμπι, ώστε να αλλάξει το ιδιοκτησιακό καθεστώς και να είναι δυνατός ο χωρισμός της ιδιοκτησίας από τους εγκατεστημένους σε αυτήν εργάτες γης, οι οποίοι προστατεύονταν από το οθωμανικό δίκαιο και αποτελούσαν, μέχρι τότε, αναπόσπαστο μέρος της της παρά την όποια αλλαγή ιδιοκτήτη.
- Ουσιώδης σταθερά της σιωνιστικής στρατηγικής ήταν πάντα η παράλληλη ενεργοποίηση των εποίκων και του εβραϊκού λόμπι στην εκάστοτε κυρίαρχη ιμπεριαλιστική δύναμη. Κρίσιμος ήταν ο ρόλος της οικογένειας Rothchild και του Εβραϊκού λόμπι της Αγγλίας για τη διευκόλυνση των πρώτων εποίκων και για τη Διακήρυξη Balfour, με την οποία αναγνωρίστηκε η ανάγκη δημιουργίας Εβραϊκού Κράτους στην Παλαιστίνη, χωρίς την αντίστοιχη πρόνοια για ένα Αραβικό Κράτος, σε μια εποχή όπου οι Εβραίοι της περιοχής δεν υπερέβαιναν το 11 % του πληθυσμού. Το χαρτί ενός κράτους που θα αποτελεί προκεχωρημένο φυλάκιο της Δύσης σε μια τεράστιας ενεργειακής και στρατηγικής σημασίας περιοχή, παίχτηκε ήδη πριν από την ίδρυσή του. Το βρίσκουμε ως ρητά διατυπωμένο επιχείρημα στα γραπτά του Herzl. Πρακτικά αυτό σημαίνει πως το σιωνιστικό project δεν μπορεί να υλοποιηθεί παρά μέσω της συνδυαστικής δράσης δύο μετώπων: εποικισμός στο εσωτερικό και λόμπι στο εξωτερικό. Αυτό όχι μόνο συνεχίζεται μέχρι σήμερα, αλλά έχει πλέον φτάσει σε επίπεδα ελέγχου του πολιτικού βίου κυρίως των ΗΠΑ, όπου κατοικεί ένα δεύτερο ισοπληθές Ισραήλ, αλλά και άλλων δυτικών χωρών όπως η Αγγλία και για ειδικούς λόγους και η Γερμανία.
- Το κλασικό σιωνιστικό σύνθημα «μια γη χωρίς λαό, για έναν λαό χωρίς γη» αποτελεί ένα κραυγαλέο, ιδρυτικό του Ισραήλ, ψεύδος. Ήδη κατά τη διάρκεια της Βρετανικής Εντολής (ουσιαστικά από το 1918, τυπικά από το 1922), Παλαιστίνιοι ακτιβιστές και διανοούμενοι δραστηριοποιήθηκαν κατά της εφαρμογής της Διακήρυξης Balfour, η οποία παραβίαζε κατ’ εξαίρεσιν στην Παλαιστίνη, την γενική αρχή όλων των προσωρινών καθεστώτων Εντολής που εφαρμόστηκαν σε πρώην Οθωμανικής κυριαρχίας περιοχές, να σεβαστεί την απόφαση της πλειοψηφίας για το μέλλον της. Σχηματίστηκαν τότε Ενώσεις Χριστιανών και Μουσουλμάνων, οι οποίες μέχρι το 1919 είχαν συμπαραταχθεί με το Αραβικό Κογκρέσο της Παλαιστίνης. Από την αρχή του παλαιστινιακού κινήματος, οι Χριστιανοί Παλαιστίνιοι έπαιξαν σημαντικό ρόλο. Ήδη από το 1911 εκδίδεται η εφημερίδα Falastin από δύο ξαδέλφια Ορθόδοξους Χριστιανούς. Γραμμή της εφημερίδας ήταν η εθνική ανεξαρτησία της Παλαιστίνης και η απόκρουση της σιωνιστικής απειλής. Η «υπεσχημένη» γη, λοιπόν, και λαό είχε και ο λαός αυτός είχε εθνική συνείδηση.
- Συνεπώς, αφού η γη δεν ήταν άδεια, έπρεπε να την αδειάσουν οι ίδιοι. Το σιωνιστικό project ήταν εξαρχής, εξ επιλογής και βάσει σχεδίου, τρομοκρατικό. Η εθνοκάθαρση ήταν ιδρυτική προϋπόθεση του σιωνιστικού κράτους. Η μεγάλη Αραβική εξέγερση (1936-1939) εναντίον του επεκτεινόμενου εποικισμού, κατεστάλη αγρίως από τα βρετανικά στρατεύματα. Και όχι απλώς αυτό, αλλά εγκαινιάστηκε μια πρακτική την οποία ακολουθεί συστηματικά μέχρι και σήμερα ο ισραηλινός στρατός. Κατεδάφιση σπιτιών και στοχευμένες δολοφονίες πρωταγωνιστών. Οι Βρετανοί γκρέμισαν 300 κατοικίες Αράβων μόνον στη Γιάφα και εκκαθάρισαν τη στρατιωτική ηγεσία των Παλαιστινίων ώστε να καταστεί αδύνατη η όποια αντίσταση για μεγάλο διάστημα. Και όλα αυτά δέκα χρόνια πριν από την ίδρυση του Ισραήλ. Τη σκυτάλη πήραν οι σιωνιστικές παραστρατιωτικές οργανώσεις και συμμορίες: Χαγκανά, Ιργκούν, Στερν. Ολόκληρα χωρία Παλαιστινίων έσβησαν από το πρόσωπο της γης. Σε ορισμένα, όπως το Ντερ Γιασίν και η Τιντούρα, ολόκληρος ο πληθυσμός σφάχτηκε, γυναίκες βιάστηκαν προηγουμένως, μικρά παιδιά και μωρά δεν γλίτωσαν. Με αυτόν τον τρόπο, 750.000 Παλαιστίνιοι διώχθηκαν από τον τόπο τους και παραμένουν πρόσφυγες. Εύκολα βρίσκει κανείς στο διαδίκτυο πλούσιο υλικό, με τους επιζήσαντες τρομοκράτες να γελούν και να διασκεδάζουν διηγούμενοι τα κατορθώματά τους. Πολλοί πρωθυπουργοί του Ισραήλ υπήρξαν ηγετικά στελέχη των συμμοριών αυτών: Μπεν Γκουριόν, Γιτζάκ Ραμπίν, Μεναχέμ Μπεγκίν, Γιτζάκ Σαμίρ. Επίσης σε δολοφονικές ενέργειες είχε πρωταγωνιστήσει ο Αριέλ Σαρόν. Η εκρίζωση του αραβικού πληθυσμού συνοδευόταν εξαρχής με κατεδάφιση όλων των υποδομών και οικιών και μνημείων τους. Αυτό που συμβαίνει σήμερα στη Γάζα και το παρακολουθεί η ανθρωπότητα σε απ’ευθείας μετάδοση δεν αποτελεί μια «υπερβολή» του Νετανιάχου, αλλά πάγια τακτική που υλοποιείται από την πρώτη αποβίβαση των σιωνιστών εποίκων. Χωρίς αυτή την πρακτική, δεν στέκεται ο σιωνισμός, όσο κι αν κλαψουρίζουν κάποιες «ευαίσθητες» ψυχές «προοδευτικών» σιωνιστών.
- Μισή αλήθεια αποτελεί ο ισχυρισμός πως οι όπου γης Εβραίοι εγκαταστάθηκαν στη γη της Παλαιστίνης, διωγμένοι από τον αντισημιτισμό. Ο αντισημιτισμός είναι δυτικο-χριστιανικό φαινόμενο. Ο δε πολιτικός σιωνισμός υπήρξε έργο των Ασκεναζίμ, δηλαδή των Εβραίων της βόρειας και ανατολικής Ευρώπης. Οι Εβραίοι που κατοικούσαν σε μουσουλμανικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης και της εβραϊκής κοινότητας της Παλαιστίνης, ζούσαν αρμονικά σε ένα πολύ ανεκτικό περιβάλλον και ήταν ενσωματωμένοι στις τοπικές κοινωνίες και τον πολιτισμό τους· σχεδόν αδιαχώριστοι από τους Άραβες γείτονές τους (αλλά και τους Ιρανούς, όπου ακόμα θάλλει εβραϊκή κοινότητα). Οι σιωνιστές χρησιμοποίησαν διάφορες δόλιες μεθόδους για να φέρουν αυτούς τους πληθυσμούς στην Παλαιστίνη, και να ενισχύσουν δημογραφικά το εβραϊκό στοιχείο, παρά την ρατσιστική περιφρόνησή τους για αυτούς. Στην περίπτωση του Ιράκ, έκαναν μυστική συμφωνία με την ιρακινή κυβέρνηση του Νουρί Αλ Σαρίντ, να θεσπιστούν αντι-εβραϊκοί νόμοι, ώστε να ωθηθούν οι Εβραίοι να εγκαταλείψουν τη χώρα. Στην Αίγυπτο, πραγματοποιήθηκαν από την Μοσάντ οργανωμένες επιχειρήσεις «ψευδούς σημαίας» με δολοφονίες Εβραίων (υπόθεση Λαβόν), για να τρομοκρατηθούν οι υπόλοιποι να μεταναστεύσουν στο Ισραήλ. Στην Υεμένη, όπου η εβραϊκή κοινότητα ήταν βαθιά θρησκευόμενη, οι άθεοι σιωνιστές έπαιξαν το χαρτί της βιβλικής υπόσχεσης. Την κοινότητα ειδικά αυτή, την κακοποίησαν ιδιαιτέρως, καθώς διέσπασαν τη διευρυμένη οικογένεια, αλλά και απήγαγαν μεγάλο αριθμό παιδιών της, τα οποία έδωσαν σε ασκεναζίτικες οικογένειες. Γενικά ακολουθήθηκαν πολιτικές «από-αραβοποίησης» όλων των Μισραχί Εβραίων (των προερχόμενων δηλαδή από μουσουλαμανικές χώρες. Αυτοί αποτέλεσαν το κατώτατο κοινωνικό στρώμα της φυλετικά ιεραρχημένης ισραηλινής κοινωνίας, μέχρι την έλευση των μαύρων Εβραίων της Αιθιοπίας που κατατάχτηκαν «δικαιωματικά» στον πάτο της κοινωνίας, πάνω μόνον από τους Άραβες.
- Ένα πολύ κρίσιμης σημασίας, αλλά όχι τόσο γνωστό, γεγονός, μας αποκαλύπτει Ιλάν Παππέ. Μετά τον πόλεμο των 6 ημερών και την κατάληψη της Γάζας, της Ιερουσαλήμ, της Δυτικής Όχθης και των υψωμάτων του Γκολάν, έγινε ένα υπουργικό συμβούλιο. Η τότε κυβέρνηση αποτέλεσε τον ευρύτερο συνασπισμό κομμάτων στην ιστορία του Ισραήλ, συμμετείχαν δηλαδή όλες οι πολιτικές παρατάξεις. Σήμερα τα πρακτικά έχουν αποχαρακτηριστεί. Μπορεί κανείς λοιπόν να δει το εξής: υπήρξε καθολική συμφωνία και δέσμευση, να μην παραχωρηθούν ποτέ και για κανέναν λόγο η Ιερουσαλήμ με τη Δυτική Όχθη και η Γάζα. Επίσης συμφωνήθηκε να μην δοθεί ισραηλινή υπηκοότητα στους Άραβες που απέμειναν στις περιοχές, πέρα από τους 300.000 που εκδιώχθηκαν. Η καθολική εθνική συναίνεση επί του θέματος, αναδεικνύει την υποκρισία των λεγόμενων «φιλελεύθερων» ή «αριστερών» σιωνιστών, οι οποίοι υποστήριζαν τη «λύση των δύο κρατών».
- Ο εποικισμός των κατεχόμενων- κόντρα στα ψηφίσματα του ΟΗΕ- άρχισε από τις κυβερνήσεις των Εργατικών (της «Αριστεράς») και όχι από τους «ακραίους» του Λικούντ και των άλλων ακροδεξιών κομμάτων. Η διαφορά τους ήταν μόνον ως προς το εξής: οι Εργατικοί ήθελαν τον εποικισμό των πλέον αραιοκατοικημένων από Άραβες περιοχών, ώστε να περικυκλωθούν οι αραβικοί οικισμοί και να ωθηθούν να εγκαταλείψουν τα εδάφη. Το σχέδιο απέτυχε, καθώς οι έποικοι προέρχονταν κυρίως από τις φανατικές οργανώσεις του θρησκευτικού σιωνισμού, που είχαν στο μεταξύ δημιουργηθεί. Ο παλιός κοσμικός «σοσιαλιστικός» σιωνισμός έχανε ραγδαία την πρωτοκαθεδρία υπέρ μιας σύνθεσης μεσσιανικού φονταμενταλισμού και επιθετικού σιωνισμού. Οι θρησκευτικοί σιωνιστές εποικούν μαζικά τις υποτιθέμενα «παλαιστινιακές» περιοχές Α, καταργώντας στην πράξη τις ούτως ή άλλως έωλες συνθήκες Όσλο Ι και ΙΙ. Η δε πρόσφατη εσωτερική αναταραχή μέχρι την 7η Οκτωβρίου αφορούσε μόνον την αντίδραση των κοσμικών και πλέον εύπορων Ασκεναζίμ σιωνιστών εναντίον του σχεδίου του θρησκευτικού σιωνισμού να καταργήσει κάθε ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, σε μια χώρα χωρίς Σύνταγμα, κάτι που θα μετατρέψει στο Εβραϊκό Κράτος σε θεοκρατικό καθεστώς.
Ένα βιβλίο δυσάρεστο, αλλά πολύ καλά τεκμηριωμένο από τον άριστο γνώστη του θέματος. Βιβλίο όχι για τις διακοπές, αλλά βιβλίο που μας εισάγει με τον πλέον έγκυρο τρόπο στο πλέον περίπλοκο διεθνές πρόβλημα και μας παρέχει στέρεα βάση για να το μελετήσουμε, με βάση τα ιστορικά δεδομένα και όχι τις προκαταλήψεις, τις συμπάθειες ή τις αυταπάτες μας.
*Ομότιμος Καθηγητής Ηθικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας,
Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Τα άρθρα που δημοσιεύουμε δεν απηχούν αναγκαστικά τις απόψεις μας και δεν δεσμεύουν παρά τους συγγραφείς τους. Η δημοσίευσή τους έχει να κάνει όχι με το αν συμφωνούμε με τις θέσεις που υιοθετούν, αλλά με το αν τα κρίνουμε ενδιαφέροντα για τους αναγνώστες μας.
